VIỆT NAM HỌC: HỌC ĐỂ HIỂU VIỆT NAM - HỌC ĐỂ KẾT NỐI THẾ GIỚI

- PV: Thưa Tiến sĩ, vì sao ngành Việt Nam học lại lựa chọn thông điệp “Học để hiểu Việt Nam - Học để kết nối thế giới”? TS. Bùi Văn Tuấn: Tôi cho rằng đây không chỉ là khẩu hiệu tuyển sinh mà là triết lý giáo dục của chúng tôi. Có một điều rất đáng suy ngẫm, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, mỗi quốc gia càng cần hiểu rõ bản sắc, giá trị và lợi thế của chính mình. Muốn hội nhập thành công thì trước hết phải có một nền tảng tri thức vững chắc về đất nước mình. Tôi luôn cho rằng, yêu nước không chỉ được thể hiện bằng cảm xúc hay niềm tự hào, mà còn bằng sự hiểu biết, trách nhiệm và năng lực hành động. Hiểu Việt Nam không chỉ là biết về lịch sử hay văn hóa, mà còn là nhận thức đầy đủ về con người, xã hội, thể chế, tài nguyên, quá trình phát triển, những cơ hội và cả những thách thức mà đất nước đang đối mặt. Chỉ khi nhìn nhận Việt Nam bằng tư duy khoa học, liên ngành và khách quan, chúng ta mới có thể gìn giữ những giá trị truyền thống, đồng thời kiến tạo những giá trị mới phù hợp với yêu cầu của thời đại. Đó là lý do chúng tôi luôn nói với sinh viên rằng “Hiểu Việt Nam không chỉ để tự hào, mà hiểu Việt Nam để kiến tạo tương lai”.  “Học để kết nối thế giới” xuất phát từ một nhận thức khác. Ngày nay, Việt Nam không chỉ hội nhập về kinh tế mà còn hội nhập về tri thức, văn hóa, giáo dục và đổi mới sáng tạo. Muốn kết nối với thế giới, trước hết phải có điều để giới thiệu với thế giới. Khi hiểu Việt Nam một cách khoa học, tổng thể và toàn diện, chúng ta mới có thể giới thiệu Đất nước, con người Việt Nam với bạn bè quốc tế một cách tự tin, thuyết phục và giàu bản sắc. Vì vậy, “Học để hiểu Việt Nam” chính là nền tảng, còn “Học để kết nối thế giới” là mục tiêu mà chúng tôi hướng tới.

TS. Bùi Văn Tuấn Giám đốc chương trình

TS. Bùi Văn Tuấn: Tôi cho rằng, chính tính liên ngành là đặc trưng tạo nên giá trị và sức sống của Việt Nam học trong bối cảnh hiện nay. Việt Nam là một chỉnh thể thống nhất nhưng vô cùng đa dạng, vì vậy không thể tiếp cận chỉ từ một góc nhìn đơn lẻ. Nếu chỉ nhìn Việt Nam qua lăng kính lịch sử, chúng ta sẽ khó lý giải đầy đủ những chuyển động của xã hội đương đại; nếu chỉ nghiên cứu văn hóa, sẽ thiếu cơ sở để phân tích các động lực phát triển; còn nếu chỉ học du lịch, người học sẽ khó cảm nhận được chiều sâu của di sản và bản sắc điểm đến. Việt Nam học hiện đại vì thế không đơn thuần là sự kết hợp của nhiều môn học, mà là một phương thức tư duy và nhận thức toàn diện về đất nước. Chương trình đào tạo của chúng tôi được thiết kế theo định hướng liên ngành, tích hợp các lĩnh vực như Việt Nam học, Hà Nội học, văn hóa học, quản trị di sản, công nghiệp văn hóa, truyền thông văn hóa, du lịch văn hóa, phát triển cộng đồng và các vấn đề phát triển đương đại. Cách tiếp cận này giúp người học không chỉ tích lũy kiến thức mà còn hình thành năng lực phân tích, kết nối và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong một thế giới luôn biến đổi. Điều quan trọng hơn cả là sinh viên được rèn luyện khả năng nhìn nhận các vấn đề trong mối quan hệ đa chiều: kết nối lịch sử với hiện tại, văn hóa với phát triển, di sản với đổi mới sáng tạo, cộng đồng với quản trị, và địa phương với hội nhập quốc tế. Các em không chỉ học để biết mà còn học để hiểu bản chất, để tư duy hệ thống và đưa ra những giải pháp có giá trị cho thực tiễn.

- PV: Có ý kiến cho rằng “Việt Nam học là ngành học của trải nghiệm”. Ông nhìn nhận điều này như thế nào?

Tôi hoàn toàn đồng tình và nhấn mạnh thêm. Nếu chỉ học trong giảng đường thì rất khó cảm nhận hết chiều sâu của văn hóa. Chúng tôi luôn quan niệm rằng Việt Nam học chính là một “giảng đường mở”. Sinh viên học tại Hoàng thành Thăng Long để hiểu lịch sử; Đến Văn Miếu - Quốc Tử Giám để cảm nhận truyền thống hiếu học; Khảo sát các làng nghề để nghiên cứu kinh tế văn hóa; Làm việc với cộng đồng để hiểu phát triển không gian lịch sử, văn hoá, kinh tế, xã hội địa phương. Tham gia các chuyến thực địa tại Tây Bắc, đồng bằng Bắc Bộ hay các không gian văn hoá vùng miền để rèn luyện phương pháp nghiên cứu.

Mỗi chuyến đi đều là một bài học, mỗi di sản đều là một cuốn sách sống, mỗi cộng đồng đều là một người thầy. Chúng tôi muốn sinh viên học bằng cả trí tuệ, trải nghiệm và cảm xúc. Bởi văn hóa không chỉ để đọc, văn hóa phải được sống.

- PV: Trong thời đại trí tuệ nhân tạo, liệu ngành Việt Nam học còn giữ được sức hấp dẫn đối với người học?

TS. Bùi Văn Tuấn: Ngược lại. Tôi cho rằng đây chính là thời điểm Việt Nam học có nhiều cơ hội nhất. AI có thể xử lý dữ liệu, nhưng AI không thể thay thế khả năng cảm nhận văn hóa, tư duy phản biện, đối thoại liên văn hóa hay những trải nghiệm thực địa của con người. Chính vì vậy, chương trình đào tạo của chúng tôi chú trọng phát triển những năng lực mà công nghệ khó có thể thay thế. Đó là tư duy liên ngành, khả năng nghiên cứu, năng lực truyền thông, kỹ năng làm việc trong môi trường đa văn hóa, khả năng sáng tạo dựa trên nguồn lực văn hóa. Đây đều là những năng lực mà thị trường lao động hiện đại đang rất cần.

TS. Bùi Văn Tuấn: Đó là một lợi thế rất lớn. Sinh viên Việt Nam có cơ hội đồng hành cùng học viên quốc tế trong nhiều hoạt động học tập và trải nghiệm văn hóa. Các em không chỉ hỗ trợ giảng dạy mà còn giới thiệu về Hà Nội, về văn hóa Việt Nam, cùng tham gia các hoạt động giao lưu, tham quan di sản, trải nghiệm làng , nghệ thuật truyền thống và ẩm thực. Qua những hoạt động ấy, sinh viên rèn luyện ngoại ngữ, kỹ năng giao tiếp liên văn hóa và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Đó cũng là những trải nghiệm rất que mà không phải chương trình đào tạo nào cũng có.

- PV: Theo ông, cơ hội nghề nghiệp của sinh viên Việt Nam học hiện nay ra sao?

TS. Bùi Văn Tuấn: Nếu trước đây người ta thường nghĩ Việt Nam học chỉ đào tạo hướng dẫn viên hay giảng viên thì ngày nay phạm vi nghề nghiệp đã mở rộng rất nhiều. Sinh viên có thể làm việc trong các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa, du lịch và đối ngoại; các viện nghiên cứu, trường đại học; bảo tàng, khu di tích, trung tâm văn hóa; doanh nghiệp du lịch, truyền thông và công nghiệp văn hóa; các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài. Nhiều em còn lựa chọn khởi nghiệp với các dự án sáng tạo dựa trên di sản, văn hóa và sản phẩm địa phương. Điều quan trọng nhất là các em có nền tảng tri thức liên ngành và khả năng thích ứng với nhiều vị trí việc làm trong xã hội hiện đại. Tôi tin rằng tương lai của Việt Nam học nằm ở việc biến tri thức văn hóa thành nguồn lực phát triển.

- PV: Ông kỳ vọng điều gì ở những sinh viên lựa chọn ngành Việt Nam học?

TS. Bùi Văn Tuấn: Tôi không mong các em chỉ tốt nghiệp với một tấm bằng. Tôi mong các em trưởng thành thành những công dân toàn cầu mang trong mình bản sắc Việt Nam. Các em biết yêu quê hương bằng tri thức, biết gìn giữ văn hóa bằng hành động, biết giới thiệu Việt Nam bằng sự tự tin, biết kết nối bạn bè quốc tế bằng sự cởi mở và chuyên nghiệp. Khi đó, mỗi sinh viên sẽ trở thành một “Đại sứ văn hóa”, một “nhà ngoại giao văn hoá”, góp phần lan tỏa hình ảnh, đất nước, con người Việt Nam ra thế giới bằng tri thức, bằng văn hóa và bằng trách nhiệm và giàu sức thuyết phục nhất.

- PV: Cuối cùng, ông muốn gửi gắm điều gì tới các bạn thí sinh đang cân nhắc lựa chọn ngành học?

TS. Bùi Văn Tuấn: Nếu bạn chỉ muốn học để có một công việc, sẽ có rất nhiều lựa chọn. Nhưng nếu bạn muốn hiểu sâu về đất nước mình, muốn khám phá chiều sâu của văn hóa Việt Nam, muốn làm việc trong môi trường quốc tế và muốn góp phần đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với thế giới, thì Việt Nam học là một hành trình rất đáng để lựa chọn. Ở Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế, chúng tôi không chỉ đào tạo một nghề. Chúng tôi cùng người học xây dựng một tầm nhìn. Đó là trở thành những con người vừa am hiểu Việt Nam, vừa có năng lực hội nhập quốc tế; biết trân trọng những giá trị truyền thống, đồng thời sẵn sàng sáng tạo để tạo nên những giá trị mới. Bởi chúng tôi tin rằng, trong một thế giới kết nối, hiểu biết về chính đất nước mình là nền tảng để mỗi người tự tin bước ra thế giới.

Học để hiểu Việt Nam - Học để kết nối thế giới. Đó không chỉ là khẩu hiệu của một chương trình đào tạo, mà là hành trình của những người trẻ mang khát vọng đưa tri thức và văn hóa Việt Nam vươn xa.

- Trân trọng cảm ơn ông!

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ CÁC HOẠT ĐỘNG THỰC TẬP, THỰC TẾ CỦA SINH VIÊN NGÀNH VIỆT NAM HỌC