NGÀNH VIỆT NAM HỌC - 30 NĂM KIẾN TẠO GIÁ TRỊ VÀ ĐỊNH HƯỚNG TƯƠNG LAI

Ba mươi năm kể từ khi chính thức được định danh trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, ngành Việt Nam học đã trải qua một hành trình phát triển mạnh mẽ, từ một lĩnh vực đào tạo còn mới mẻ trở thành một ngành khoa học liên ngành, góp phần nghiên cứu, bảo tồn, quảng bá và phát huy các giá trị của đất nước, con người Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, trước những biến đổi sâu sắc của thời đại số, toàn cầu hóa và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, Việt Nam học cũng đứng trước đòi hỏi phải tái định vị sứ mệnh, đổi mới tư duy và mở rộng không gian phát triển.

Trong bối cảnh đó, Hội thảo khoa học quốc gia “Ngành Việt Nam học - 30 năm kiến tạo giá trị và định hướng tương lai”, do Đại học Duy Tân chủ trì, phối hợp với Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, Trường Đại học Đà Lạt và Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng tổ chức tại Đà Nẵng, đã trở thành một diễn đàn học thuật có ý nghĩa đặc biệt. Hội thảo quy tụ đông đảo các nhà khoa học, nhà quản lý, giảng viên và chuyên gia đến từ gần 20 cơ sở đào tạo Việt Nam học trên cả nước nhằm nhìn lại chặng đường ba thập kỷ phát triển của ngành, đồng thời thảo luận những định hướng chiến lược cho giai đoạn mới.

Với hơn 60 báo cáo gửi về và 54 tham luận được tuyển chọn, hội thảo đã phản ánh bức tranh toàn diện về Việt Nam học qua bốn nhóm chủ đề lớn: nền tảng lý luận và sứ mệnh của ngành trong kỷ nguyên mới; thực tiễn và kinh nghiệm đào tạo; các tiếp cận từ văn hóa, lịch sử, ngôn ngữ; cùng những xu hướng phát triển gắn với hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Các ý kiến đều thống nhất rằng Việt Nam học không chỉ nghiên cứu quá khứ hay mô tả hiện tại, mà cần trở thành một ngành khoa học kiến tạo tương lai, chuyển hóa tri thức về Việt Nam thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Một trong những điểm nhấn học thuật của hội thảo là việc khẳng định lại bản chất của Việt Nam học như một ngành khoa học liên ngành - khu vực học. Từ lịch sử, văn hóa, ngôn ngữ, xã hội, địa lý đến du lịch, truyền thông, giáo dục và quan hệ quốc tế, Việt Nam học ngày càng mở rộng phạm vi nghiên cứu, tích hợp các phương pháp tiếp cận hiện đại để lý giải những vấn đề phát triển của Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu. Đây không còn là ngành học “giới thiệu về Việt Nam”, mà là lĩnh vực tạo ra tri thức mới, cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách, phát triển văn hóa, ngoại giao và hội nhập quốc tế.

Đáng chú ý, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội là một trong bốn đơn vị đồng tổ chức hội thảo, tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong phát triển ngành Việt Nam học theo hướng hiện đại, ứng dụng và hội nhập. Tham gia hội thảo, TS. Lê Thị Thu Hương, Viện trưởng, TS. Bùi Văn Tuấn, Phó Viện trưởng, Giám đốc Chương trình Việt Nam học, Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế, đã trình bày các tham luận nhấn mạnh quá trình hình thành và phát triển của Việt Nam học từ nền tảng các khoa học chuyên ngành đến mô hình liên ngành và khu vực học, đồng thời đề xuất định hướng mới với quan điểm: Việt Nam học cần biến tri thức về Việt Nam thành động lực phát triển quốc gia. Đây là cách tiếp cận nhấn mạnh tính ứng dụng của ngành trong việc đóng góp vào phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Đối với Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế, những kết quả và định hướng từ hội thảo cũng chính là sự khẳng định con đường phát triển mà Viện đang theo đuổi. Với triết lý “Học để hiểu Việt Nam - Học để kết nối thế giới”, chương trình đào tạo Việt Nam học của Viện được xây dựng theo định hướng liên ngành, lấy văn hóa làm nền tảng, lấy trải nghiệm thực tiễn làm phương pháp và lấy hội nhập quốc tế làm động lực. Người học không chỉ được trang bị kiến thức về lịch sử, văn hóa, xã hội và con người Việt Nam mà còn được phát triển năng lực nghiên cứu, truyền thông, sáng tạo, kỹ năng số và năng lực làm việc trong môi trường đa văn hóa.

Hội thảo cũng mở ra nhiều vấn đề mới đối với các cơ sở đào tạo Việt Nam học trong giai đoạn tới: đổi mới chương trình theo chuẩn đầu ra; tăng cường nghiên cứu liên ngành; ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trong giảng dạy; phát triển học liệu số; mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế; đồng thời gắn đào tạo với nhu cầu của các lĩnh vực văn hóa, du lịch, công nghiệp văn hóa, ngoại giao văn hóa và truyền thông quốc tế. Những định hướng này cho thấy Việt Nam học đang chuyển từ mô hình truyền thụ tri thức sang mô hình kiến tạo năng lực và đồng hành cùng phát triển đất nước.

Phát biểu tổng kết hội thảo, GS.TS.NGND Nguyễn Quang Ngọc, Nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, ĐHQGHN nhấn mạnh rằng đây là dịp để cộng đồng học thuật cùng nhìn lại hành trình ba thập kỷ kiến tạo giá trị của ngành Việt Nam học, từ đó định vị lại sứ mệnh của ngành trong bối cảnh đổi mới công nghệ, hội nhập quốc tế và những biến đổi xã hội sâu sắc. Đó cũng là nền tảng để Việt Nam học tiếp tục phát triển, đáp ứng yêu cầu của thời đại và đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Ba mươi năm là một dấu mốc đáng tự hào, nhưng cũng là điểm khởi đầu cho một chặng đường mới. Trong kỷ nguyên chuyển đổi số và hội nhập toàn cầu, Việt Nam học không chỉ có nhiệm vụ giải thích Việt Nam, mà còn phải kiến tạo giá trị cho Việt Nam, góp phần xây dựng nguồn nhân lực có năng lực liên ngành, tư duy toàn cầu và bản lĩnh văn hóa. Với những định hướng được xác lập từ hội thảo, ngành Việt Nam học đang bước vào một giai đoạn phát triển mới - nơi tri thức trở thành nguồn lực, văn hóa trở thành sức mạnh mềm và giáo dục trở thành cầu nối đưa Việt Nam đến gần hơn với thế giới.

Bùi Văn